Traditieprofiel · Tradities & geschiedenis

Tempels & schrijnen: het religieuze hart van Japan

Japan kent twee religies die al eeuwen naast elkaar bestaan: shinto en boeddhisme. Een schrijn is een shinto-heiligdom, herkenbaar aan de torii-poort; een tempel is boeddhistisch. Veel Japanners bezoeken allebei.

Foto: Jason Zhang / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Japanse naam: 寺と神社
Categorie: Heiligdom
Periode: 6e eeuw (aankomst boeddhisme) tot heden
Kenmerk: Tempels (boeddhistisch) en schrijnen (shinto) vormen samen het religieuze hart van Japan — twee tradities die eeuwenlang naast elkaar bestaan

Jinja of o-tera: het verschil

Japan heeft twee godsdiensten die naast elkaar bestaan: shinto en boeddhisme. Een schrijn (jinja) is een shinto-heiligdom, herkenbaar aan een torii-poort, een waterbekken voor reiniging en vaak een offertafel; het is gewijd aan kami, de natuur- en vooroudergeesten. Een tempel (o-tera) is boeddhistisch, herkenbaar aan een poort met wachtersfiguren, wierookrook en meestal een begraafplaats en een grote bel.

De twee tradities sluiten elkaar niet uit. Veel Japanners bezoeken beide, vaak zonder zichzelf strikt 'gelovig' te noemen: shinto hoort bij het leven en bij feesten, boeddhisme bij dood en herdenking. Eeuwenlang waren tempels en schrijnen zelfs met elkaar verweven, en nog altijd staan ze soms op hetzelfde terrein. Het onderscheid herkennen begint dus bij de bouw en de symbolen, niet bij een scherpe scheiding in de praktijk.

De etiquette in het kort

Bij een schrijn begin je bij het waterbekken: spoel je linkerhand, dan je rechter, spoel daarna je mond met water uit je linkerhand en zet de schepkom netjes terug. Bij de offerbox werp je een muntje in, buig je, klap je in je handen en spreek je een stil gebed — het exacte aantal buigingen en klappen verschilt per schrijn. Bij een tempel houd je je handen stil en klap je niet.

Er zijn een paar algemene regels. Loop niet dwars door het midden van een torii of pad — dat middenpad is symbolisch voorbehouden aan de godheid, dus houd de zijkant aan. Fotograferen mag vaak buiten, maar lang niet overal binnen in de gebouwen: let op bordjes. En als je een ongelukkige voorspelling trekt op een lotingsstrookje, knoop je die op de daarvoor bestemde plek vast, zodat het ongeluk achterblijft.

De bekendste schrijnen van Japan

Een van de meest iconische is Fushimi Inari-taisha bij Kyoto, waar duizenden vermiljoenrode torii-poorten in lange tunnels de berg op winden. Het heiligdom is aan Inari gewijd en dag en nacht vrij toegankelijk. In Tokio ligt Meiji Jingu, een uitgestrekte bosoase naast een van de drukste wijken van de stad, gewijd aan de vergoddelijkte keizer Meiji.

Bij Hiroshima ligt het heiligdom van Itsukushima op het eiland Miyajima, wereldberoemd om zijn 'drijvende' torii die bij vloed in het water lijkt te staan; het staat op de werelderfgoedlijst. Deze schrijnen laten de spanwijdte van shinto zien: van een intiem berglandschap vol poorten tot monumentale heiligdommen midden in de natuur of de stad.

De beroemdste tempels

De boeddhistische tempels van Japan behoren tot de bekendste bouwwerken van het land. Senso-ji in de Tokiose wijk Asakusa is de oudste tempel van de hoofdstad, met zijn beroemde grote lantaarn bij de toegangspoort. In Kyoto spiegelt het Gouden Paviljoen, Kinkaku-ji, zich in een vijver — een van de meest gefotografeerde beelden van Japan.

In Nikko staat Toshogu, het rijk versierde mausoleum van de eerste Tokugawa-shogun, eveneens werelderfgoed en beroemd om zijn overdadige houtsnijwerk. Waar schrijnen vaak draaien om natuur en zuiverheid, tonen tempels de kunst en het vakmanschap van het boeddhisme: pagodes, beelden, tuinen en zalen die tot rust en contemplatie uitnodigen.

Bezoeken als niet-gelovige

Je hoeft niet gelovig te zijn om tempels en schrijnen te bezoeken — ze staan open voor iedereen, en ook Japanners zelf bezoeken ze vaak zonder zich strikt religieus te noemen. Het volstaat om je respectvol te gedragen: volg de etiquette bij het reinigingsbekken en de offerbox, houd je stem gedempt en respecteer plekken waar actief wordt gebeden.

Qua kleding is de sfeer milder dan in veel Europese kerken: bedekte schouders zijn netjes maar zelden verplicht. Op plekken waar je zalen betreedt, kan gevraagd worden je schoenen uit te doen. Vroeg op de dag komen loont de moeite: bij de drukste heiligdommen heb je in de vroege ochtend de plek vaak bijna voor jezelf, en juist dan komt de rust die deze plekken zo bijzonder maakt het best tot zijn recht.

De kernbegrippen op een rij

Rond tempels en schrijnen kom je een aantal vaste elementen tegen — dit zijn de belangrijkste.

Torii

鳥居

De karakteristieke poort die de ingang van een shinto-schrijn markeert en de grens tussen het alledaagse en het heilige aangeeft.

Het passeren van een torii betekent dat je gewijde grond betreedt; het middenpad blijft symbolisch voor de kami.

Kami

神

De goden, natuur- en vooroudergeesten van het shinto, vereerd in de schrijnen door heel Japan.

Kami kunnen bergen, rivieren, voorouders of abstracte krachten zijn; ze staan centraal in shinto-verering en matsuri.

O-mikuji

おみくじ

Lotingsstrookjes met een voorspelling die je bij een schrijn of tempel kunt trekken.

Een ongunstige voorspelling knoop je op een aangewezen plek vast, zodat het ongeluk daar achterblijft in plaats van mee naar huis te gaan.

Senko

線香

De wierook die bij boeddhistische tempels brandt; bezoekers wuiven de rook vaak naar zich toe.

De geur en rook horen bij het reinigen en het gebed; de wierookrook zou heilzaam en zuiverend werken.

Temizu

手水

Het rituele reinigen van handen en mond bij het waterbekken voordat je een schrijn betreedt.

Zuiverheid is een kernbegrip in shinto; de reiniging bereidt de bezoeker voor op de ontmoeting met de kami.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een tempel en een schrijn?

Een schrijn (jinja) is shinto en herkenbaar aan de torii-poort en het reinigingsbekken; het is gewijd aan de kami. Een tempel (o-tera) is boeddhistisch, met een poort met wachtersfiguren, wierook en vaak een begraafplaats en bel. Veel Japanners bezoeken beide.

Mag je tempels en schrijnen bezoeken als je niet gelovig bent?

Ja. Tempels en schrijnen staan open voor iedereen, en ook veel Japanners bezoeken ze zonder zich strikt religieus te noemen. Gedraag je respectvol: volg de etiquette bij het waterbekken en de offerbox, en respecteer plekken waar wordt gebeden.

Hoe reinig je je bij het waterbekken?

Bij het temizu-bekken spoel je eerst je linkerhand, dan je rechter, spoel je vervolgens je mond met water uit je linkerhand en zet je de schepkom netjes terug. Zo reinig je jezelf symbolisch voordat je de schrijn betreedt.

Wat moet je doen met een slechte o-mikuji?

Trek je een ongunstige voorspelling op een lotingsstrookje, dan knoop je die vast op de daarvoor bestemde plek bij de schrijn of tempel. Zo laat je het ongeluk achter in plaats van het mee naar huis te nemen.