Oorsprongsmythe · Symbolen, mythen & folklore
Amaterasu en de grot: hoe het licht terugkeerde
天照 (あまてらす)
Amaterasu is de zonnegodin uit de Japanse scheppingsverhalen en een van de belangrijkste kami. Haar bekendste verhaal gaat over de grot: na een conflict met haar broer Susanoo trekt ze zich terug in een rotsgrot, waardoor de wereld in duisternis zinkt. De andere goden weten haar met een spiegel, juwelen en een dans terug te lokken — en het licht keert terug.
Het verhaal
Amaterasu en de grot
Dit is een navertelling op basis van de Kojiki, de oudste Japanse kroniek. Overleveringen en geschreven versies kunnen verschillen; waar dat zo is, staat het in de secties hieronder.
Deel 1
De hemel in verwarring
In de hemelse vlakte regeerde Amaterasu, de zonnegodin, over de goden. Haar broer Susanoo, de stormgod, was onrustig en wilde naar het rijk van zijn moeder in de onderwereld. Voordat hij vertrok, zocht hij zijn zus op — en wat hij daar deed, was allesbehalve vreedzaam.
Volgens de Kojiki, de oudste Japanse kroniek, verwoestte Susanoo de rijstvelden van zijn zus, vulde haar graanschuren met onreinheden en gooide uiteindelijk een gevilde paardenhuid door het dak van haar weefhal. Een van de weefsters schrok zich zo dood dat ze stierf.
Amaterasu was diep gekrenkt. Ze trok zich terug in Ama-no-Iwato, de hemelse rotsgrot, en sloot de ingang achter zich af.
Deel 2
De wereld zonder zon
Zonder de zonnegodin werd het overal donker. De hemel en de aarde verloren hun licht, en in de duisternis tierden allerlei rampspoed welig: boze geesten verspreidden zich als sprinkhanen, en het kwaad leek vrij spel te krijgen.
De achthonderd myriaden kami raakten in verwarring. Ze verzamelden zich op de bedding van de rustige rivier van de hemel om te overleggen hoe ze het licht konden terugbrengen.
Deel 3
De raad van de kami
De wijze god Omoikane bedacht een plan. De kami verzamelden de lange-schreeuwende hanen van de hemel, lieten de smidgod Ishikoridome een grote spiegel smeden en maakten een snoer van gebogen juwelen.
De spiegel en de juwelen werden aan de takken van een sakaki-boom gehangen, vlak voor de ingang van de grot. De hanen werden neergezet om te kraaien, alsof de dageraad al was aangebroken.
Deel 4
De dans van Ame-no-Uzume
Toen alles klaarstond, begon de godin Ame-no-Uzume te dansen. Ze zette een omgekeerde ton neer, stampte erop en voerde een uitbundige, wilde dans uit, zo overdreven dat de goden in lachen uitbarstten.
Het feestgedruis was zo groot dat Amaterasu het vanuit de grot hoorde. Ze vroeg zich af hoe de goden zo vrolijk konden zijn terwijl de wereld in duisternis lag — en opende de grot een klein stukje om te kijken.
Deel 5
De spiegel en de terugkeer
Toen Amaterasu naar buiten keek, zag ze haar eigen stralende weerspiegeling in de spiegel. Ze deed een stap naar voren om beter te kijken — en op dat moment greep de sterke god Ame-no-Tajikarao haar bij de hand en trok haar de grot uit.
De andere kami spanden meteen een strokoord, een shimenawa, voor de ingang van de grot, zodat de zonnegodin zich niet opnieuw kon terugtrekken. Het licht keerde terug in de wereld.
Deel 6
Wat het verhaal vertelt
In de kronieken is dit verhaal meer dan een sprookje over dag en nacht. Het laat zien hoe de goden samen orde herstellen nadat Susanoo chaos had gebracht, en het plaatst Amaterasu als de centrale, levengevende kracht van de hemel.
De spiegel uit het verhaal wordt vereenzelvigd met Yata no Kagami, een van de drie keizerlijke regalia. Zo verbindt de overlevering de zonnegodin met de keizerlijke lijn, die in de kronieken als haar afstammeling wordt beschreven.
Wie is Amaterasu?
Amaterasu is de zonnegodin, geboren uit de zuivering van Izanagi na zijn terugkeer uit de onderwereld. In de kronieken krijgt ze de heerschappij over de hemelse vlakte, het rijk van de goden.
Haar volledige naam, Amaterasu Omikami, wordt vaak vertaald als “de grote godin die de hemel verlicht”. Ze is een van de meest vereerde kami van Japan, met de zonnegodin als middelpunt van talloze schrijnen.
Verschillen tussen versies
De kern van het grotverhaal is in de kronieken hetzelfde: Susanoo's vernietigende gedrag, de terugtrekking in de grot, de loklist en de terugkeer van het licht. De details verschillen echter per tekst en per versie.
In de Kojiki gooit Susanoo een gevilde paardenhuid door het dak van de weefhal, en een weefster sterft van schrik. In de Nihon Shoki wordt in sommige versies een weefster door een weefspoel geraakt en gewond. Ook de precieze daden van Susanoo in de rijstvelden worden verschillend beschreven.
Deze verschillen zijn normaal voor overleveringen die eeuwenlang mondeling zijn doorgegeven voordat ze werden opgeschreven. Geen enkele versie is ”de officiële”.
Betekenis en interpretaties
Het grotverhaal wordt soms gelezen als een verhaal over de afwisseling van dag en nacht, maar de kronieken presenteren het niet als een feitelijke verklaring van een natuurverschijnsel. Het is een oorsprongsverhaal: het vertelt hoe de goden orde herstelden en hoe de zonnegodin haar centrale plaats kreeg.
De dans van Ame-no-Uzume wordt in de overlevering verbonden met het ontstaan van kagura, de rituele dans die in schrijnen wordt uitgevoerd. Ook het strokoord, de shimenawa, dat voor de grot werd gespannen, is een element dat in de schrijnwereld een eigen betekenis heeft gekregen.
Dit zijn interpretaties en verbindingen binnen de overlevering, geen vastgestelde historische feiten. Hoe het verhaal wordt gelezen, hangt af van de periode, de stroming en de context.
De keizerlijke lijn
In de kronieken wordt de Japanse keizerlijke familie beschreven als afstammeling van Amaterasu. Haar achterkleinzoon Ninigi zou naar de aarde zijn neergedaald om daar te heersen.
De spiegel uit het grotverhaal wordt vereenzelvigd met Yata no Kagami, een van de drie keizerlijke regalia: de spiegel, het zwaard en de juwelen. Ook hier geldt: het is een oorsprongsverhaal dat het hof legitimeerde, geen vastgestelde geschiedenis.
Kami in deze versie
Amaterasu
Zonnegodin en heerseres van de hemelse vlakte; trekt zich terug in de grot en keert terug als het licht.
Susanoo
Stormgod en broer van Amaterasu; zijn vernietigende daden drijven haar naar de grot.
Omoikane
God van de wijsheid; bedenkt het plan om Amaterasu terug te lokken.
Ame-no-Uzume
Godin die voor de grot een uitbundige dans uitvoert en de goden aan het lachen maakt.
Ame-no-Tajikarao
Sterke god die Amaterasu bij de hand grijpt en de grot uittrekt.
Ishikoridome
Smidgod die de spiegel smeedt waarmee Amaterasu naar buiten wordt gelokt.
Veelgestelde vragen
Is Amaterasu de belangrijkste godin van Japan?
Ze is een van de belangrijkste kami uit de kronieken en de zonnegodin die in het grotverhaal centraal staat. Hoe belangrijk ze in de praktijk is, hangt af van de periode, de stroming en de schrijn.
Wat is Ama-no-Iwato?
Ama-no-Iwato is de “hemelse rotsgrot” waarin Amaterasu zich terugtrekt na het conflict met Susanoo. De wereld zinkt in duisternis tot de andere goden haar teruglokken.
Wie is Ame-no-Uzume?
Ame-no-Uzume is de godin die voor de grot een uitbundige dans uitvoerde om Amaterasu nieuwsgierig te maken. Haar dans is een bekend onderdeel van het grotverhaal.
Wat is de spiegel uit het verhaal?
De spiegel waarmee de goden Amaterasu naar buiten lokten, wordt vereenzelvigd met Yata no Kagami, een van de drie keizerlijke regalia van Japan.
Stamt de keizerlijke familie echt van Amaterasu af?
De kronieken beschrijven die afstamming, maar het is een oorsprongsverhaal dat het keizerlijk hof in de achtste eeuw legitimeerde — geen vastgestelde geschiedenis.
Verder ontdekken
Oorsprongsmythen
Het overzicht van de scheppingsverhalen, met ook het godenpaar en de stormgod.
Ontdekken →Izanagi & Izanami
Het godenpaar dat de eilanden schiep en uit wiens zuivering Amaterasu werd geboren.
Ontdekken →Susanoo
De stormgod wiens vernietigende gedrag Amaterasu naar de grot dreef.
Ontdekken →Symbolen, mythen & folklore
De categorie waarin oorsprongsmythen, volksverhalen, symbolen en yokai samenkomen.
Ontdekken →Tradities & geschiedenis
Het thema waar deze pagina onder valt, met alle bijbehorende artikelen.
Ontdekken →Bronverantwoording
De navertelling volgt de versie uit de Kojiki (712), de oudste Japanse kroniek: Susanoo verwoest de rijstvelden, gooit een gevilde paardenhuid door het dak van de weefhal, en de kami lokken Amaterasu terug met hanen, een spiegel, juwelen en de dans van Ame-no-Uzume. De Nihon Shoki (720) kent dezelfde kern maar met andere details, zoals een weefster die door een weefspoel gewond raakt; waar versies verschillen, is dat in de tekst gemarkeerd. De spiegel wordt in de overlevering vereenzelvigd met Yata no Kagami, een van de drie keizerlijke regalia.